ประวัติศาสตร์การทำงานภาคประชาชน  |  นโยบาย, ภาระกิจ  |  แผนพัฒนาที่ต่อเนื่อง  |  กระบวนการดำเนินงาน

     กระบวนการต่อไปนี้ถือเป็นเครื่องมือหนึ่งที่จะช่วยทำให้ชุมชนสามารถทำงานได้อย่างเป็นระบบและเกิดผลได้จริง ซึ่งประกอบไปด้วยการดำเนินการตามกระบวน
การ ๕ ขั้นตอน ดังนี้

     ๑. เตรียมความพร้อมชุมชนสร้างสำนึกร่วมกันว่าเป็นปัญหาของทุกคน
     เป้าหมาย เพื่อให้ประชาชนตระหนักถึงพิษภัยของยาเสพติดและมุ่งมั่นที่จะร่วมกันแก้ไขปัญหายาเสพติด
     ตัวอย่างวิธีการหรือกิจกรรม ที่จะทำได้ เช่น  สำรวจปัญหาเบื้องต้นของชุมชนเพื่อรู้เท่าทันเหตุการณ์ที่เป็นจริงของชุมชน   การสรรหาแกนนำชุมชนที่เป็นผู้นำทาง
การหรือผู้นำทางธรรมชาติก็ได้ที่คนในชุมชนนับถือ  การรณรงค์ในระดับชุมชน  ให้สมาชิกตระหนักถึงภัยร้ายใกล้ตัว  การจัดการเวทีประชุมแบบมีส่วนรวม เป็นต้น
และที่สำคัญ คือ อย่าลืมประสานงานและเปิดช่องทางให้กับเจ้าหน้าที่ของรัฐเข้ามามีส่วนร่วมด้วย   ไม่ว่าจะเป็น อบต., อนามัย, ผู้ว่าฯ, ตำรวจ, ศึกษาธิการ  หรือแม้แต่
องค์กรพัฒนาเอกชนที่ทำงานในพื้นที่เพราะจะช่วยให้ชุมชนทำงานต่างๆ ได้ง่ายขึ้น

     ๒. วางแผนงานของชุมชนกำหนดวิธีการแก้ไขปัญหาของชุมชนโดยชุมชน
     โดยร่วมกันจัดทำแผนงานของชุมชนซึ่งมีทั้งแผนแก้ไขปัญหายาเสพติดโดยตรงและแผนการแก้ไขปัญหาอื่นๆ  ที่เป็นรากฐานของปัญหาที่ทำให้เกิดปัญหายาเสพ
ติดด้วยโดยร่วมกันคิดว่าปัญหายาเสพติดในชุมชนเกิดขึ้นได้อย่างไร อะไรคือสาเหตุของปัญหาและกำหนดวิธีการแก้ไขให้ตรงกับสาเหตุนั้นๆ และที่สำคัญ คือ วิธีแก้
ไขต้อสอดคล้องเหมาะสมกับวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรม และทุนทางสังคมที่ชุมชนมีอยู่
     ตัวอย่างวิธีการหรือกิจกรรมที่ต้องทำ เช่น การสำรวจปัญหาของชุมชนให้ละเอียด นำข้อมูลที่ได้มาเปิดเวทีชุมชนให้มีการคิดหาสาเหตุและหนทางแก้ไขหลังจากนั้น
จึงจัดทำเป็นแผนงานและโครงการที่ชัดเจน สามารถนำไปปฏิบัติได้จริงและสอดคล้องกับวิถีชีวิตของชุมชนด้วยตลอดจนประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อความร่วม
มือในด้านต่างๆ เพื่อความสำเร็จของงาน มิใช่เพื่องบประมาณ

     ๓. เริ่มลงมือแก้ไขปัญหาตามแผนงาน ร่วมแรง ร่วมใจ แก้ไขปัญหาให้สำเร็จ
     เป้าหมาย ที่ต้องการหลังจากเสร็จสิ้นกระบวนการนี้ไปแล้ว ก็เพื่อให้ปัจจัยที่ทำให้เกิดการแพร่ระบาดของยาเสพติดลดลง   มีการดำเนินการกับผู้ค้า ผู้เสพและ กลุ่มเสี่ยงอย่างเหมาะสม และสามารถนำเขากลับมาสู่การใช้ชีวิตร่วมกับชุมชนได้อย่างปกติสุข
     ตัวอย่างวิธีการหรือกิจกรรม ก็ให้เป็นไปตามกิจกรรมที่ได้วางแผนไว้แล้ว แต่จะต้องมีการเปิดเวทีชุมชนให้ทุกฝ่ายได้ร่วมสรุปและประเมินผลสำเร็จของงาน และ
ปรับวิธีการดำเนินงานให้เหมาะสมกับสถานการณ์ นอกจานี้ควรจะต้องประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง   เพื่อระดมทรัพยากรมาใช้แก้ไขปัญหา เพื่อความยั่งยืนของการ
แก้ไขปัญหาด้วย

     ๔. ต้องเฝ้าระวังติดตามจัดเวรยาม คุ้มบ้านตรวจตราปัญหาไม่เกิดซ้ำ
     เป้าหมาย ของกระบวนการนี้ก็เพื่อไม่ให้ปัญหาที่ชุมชนแก้ไขได้แล้วนั้นกลับมาอีก   จึงต้องมีการจัดแบ่งคนคอยสอดส่อง   ดูแลและติดตาม   สถานการณ์ปัญหา อยู่ตลอดเวลารวมถึงสมาชิกในชุมชนก็ต้องตระหนักถึงปัญหาอย่างสม่ำเสมอ

      เพื่อให้การแก้ไขปัญหายาเสพติดมีผลอย่างต่อเนื่องยั่งยืนนั้น กระบวนการแก้ไขปัญหาอย่างน้อยจะต้องประกอบด้วยปัจจัยดังต่อไปนี้

     ๑. จิตสำนึกต้องมี   ในเรื่องการตระหนักถึงปัญหา   การเชื่อมั่นว่าชุมชนสามารถร่วมกันแก้ไขปัญหาได้  และแต่ละฝ่ายมีบทบาทต่างๆ กันในการแก้ไขปัญหา

     ๒. ผู้นำต้องเข้มแข็งเพื่อสร้างองค์กรชุมชนที่เข้มแข็ง ผู้นำจึงต้องมีจิตสำนึกและได้รับการยอมรับ      โดยมีความเข้าใจถึงปัญหาและแนวทางแก้ไขที่ถูกต้อง ตลอดจนทำงานร่วมกับฝ่ายต่างๆ ได้อย่างเหมาะสม

     ๓. แนวทางการแก้ไขปัญหาต้องมีกระบวนการที่ถูกต้อง   ทั้งการค้นหาปัญหาและวิเคราะห์ปัญหา   โดยเชื่อมโยงปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชน  และแก้ไขโดยนำ ภูมิปัญญาท้องถิ่นและทุนทางสังคมที่ชุมชนมีอยู่มาปรับใช้

     ๔. มีแนวทางการแก้ไขปัญหาที่นำไปสู่ความยั่งยืน   ซึ่งประกอบด้วยกิจกรรมหลัก ๓ ส่วน   คือ การแก้ปัญหาพื้นฐาน   การสร้างระบบเฝ้าระวังและการสรุปบท เรียนเพื่อพัฒนาวิธีการให้สอดคล้องกับสถานการณ์ปัญหาที่เปลี่ยนแปลงไป

     ๕. มีการสร้างเครือข่าย   เพื่อเป็นพลังในการหนุนช่วยกัน   ทั้งข้อมูลและประสบการณ์ตลอดจนการสร้างเสริมกำลังใจซึ่งกันและกัน โดยมีเป้าหมายสุดท้ายร่วม กันคือ ขับไล่ยาเสพติดให้ไกลออกไปที่สุด

     นอกจากนี้แล้วยังต้องจัดการกับองค์ประกอบภายนอกชุมชนด้วย เช่น คนที่จะมาช่วยชุมชนในด้านต่างๆไม่ว่าจะเป็นเทคนิค เครื่องมือ ความรู้ งบประมาณรวมถึง
ความช่วยเหลือต่างๆ ทั้งหลายนั้น จะต้องพิจารณาเลือกให้เหมาะสมกับสภาพชีวิตชุมชนตนเองด้วย