สรุปบทเรียนการดำเนินงานเพื่อชุมชนเข้มแข็งจังหวัดแม่ฮ่องสอน
สถานการณ์ปัญหา
เหตุการณ์ที่สำคัญบางช่วงบางตอนที่สงผลกระทบต่อวิถีชุมชนเป็นอย่างมาก
ประการแรก คือ การเปิดสัมปทานป่าไม้ในพื้นที่
แม่ฮ่องสอน ซึ่งพบว่าส่วนหนึ่ง ส่งผลต่อการแพร่ระบาดของยาเสพติด มีเรื่องของผลประโยชน์ทับซ้อนมีกลุ่มผู้มีอิทธิพลที่
เชื่อมโยงถึงการเมืองทั้งระดับท้องถิ่นและระดับชาติ
ประการที่สอง คือ มีหน่วยงานต่างๆมากมายทั้งหน่วยงานของรัฐและองค์กรพัฒนาเอกชนเข้ามาในชุมชน
โดยมีวัตถุประสงค์ว่าจะมาพัฒนาให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นด้วยกรอบคิดทัศนะการพัฒนาอีก ชุดหนึ่งที่มองว่าวิถีชีวิตชาวบ้าน การทำไร่ทำนา การเดินทางลำบาก ไม่มีไฟฟ้า ฯลฯ นำไปสู่ข้อสรุปที่ว่า คุณภาพของชาวบ้านยังต่ำกว่ามาตรฐานและยังไม่
พัฒนา ด้วยการพัฒนาที่ขาดความเข้าใจที่ถ่องแท้ทั้งผู้ให้และผู้รับบางส่วนที่ถูก ครอบงำส่งผลกระทบต่อชุมชนตามมา
มากมาย ในลักษณะที่ค่อยๆสั่งสมที่ละเล็กละน้อย ทำให้ชุมชนขาดความมั่นใจใน ศักยภาพของตนเอง
ประการที่สาม คือ อคติ ที่มีต่อชนเผ่า ส่งผลให้หน่วยงานต่างๆ โดยเฉพาะรัฐได้ทุ่มการดำเนินงานเพื่อมุ่งลดปัญหายาเสพติด ทั้งการปลูก มีผู้เสพและขาย โดยมาตรการของรัฐ โดยขาดการ
ทำความเข้าใจในความเป็นจริงของชุมชน ขาดกระบวนการมีส่วนร่วมในการดำเนินงาน ฯลฯ สิ่งต่างๆ เหล่านี้ได้สร้างเงื่อนปม ของปัญหาให้มีความซับซ้อนมากขึ้น
ผลที่เกิดขึ้นในชุมชน หลังจากมีการทำงานร่วมกัน
ทุกอย่างต้องใช้เวลา ความอดทน ที่จะเพียรสร้างให้ชุมชนแข็งแรงอย่างยั่งยืน ผลสะท้อนหลังการทำงานของชุมชนใน เชิงบวก ในมิติของครอบครัวนั้นเป็นไปในทางที่ดีขึ้น ลดความขัดแย้งความไม่เข้าใจกันลงได้มาก ในมิติของชุมชนนั้น หมู่บ้านเริ่มมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักในทางที่สร้างสรรค์สิ่งดี ชาวบ้านมีส่วนร่วมในกิจกรรม มีความรู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่าและที่ สำคัญอีกอย่างคือ การมีพื้นที่ มีโอกาสได้พูดคุย ทบทวนตัวเองมากขึ้น ชุมชนมีความมั่นใจในศักยภาพของตัวเองมากขึ้น กล้าที่จะใช้วิธีการของชุมชนจัดการกับปัญหา แต่ผลสะท้อนในทางลบนั้นเป็นสิ่งที่ลืมไม่ได้เช่นกัน มีการใช้สุรามากขึ้นหลัง จากเลิกยาแล้ว จึงทำให้เกิดการทะเลาะวิวาท ปัญหาลักเล็กขโมยน้อยก็ยังไม่หมดไปเสียทีเดียว ความฟุ้งเฟ้อกับค่านิยมใหม่ๆ กลายเป็นปัญหาใหม่ที่เข้ามาแทนที่ กลุ่มที่ เปราะบางและน่าเป็นห่วงที่สุดคือเยาวชน เพราะพวกเขาคือความหวังที่จะสืบสาน วัฒนธรรมประเพณีให้คงอยู่
จุดอ่อน ของชุมชนที่อาจส่งผลให้เกิดปัญหาด้านต่างๆ ซ้ำอีก
โดยภาพรวมของจังหวัดแม่ฮ่องสอน จุดอ่อนที่ถูกสะท้อนออกมา มีตั้งแต่การที่ผู้นำมีความคิด วิสัยทัศน์ ที่แตกต่างอาจ กลายเป็นช่องว่างให้เกิดความขัดแย้ง บางพื้นที่ยังขาดความต่อเนื่องในการแก้ไขปัญหายาเสพติด บางพื้นที่อยู่ติดชายแดน ถือว่าเป็นจุดเสี่ยงเพราะพวกยาเสพติดยังวนเวียนรบกวนอยู่ปัญหาความยากจน ขาดที่ดินทำกินเป็นปัญหาที่สำคัญอีกข้อหนึ่ง ที่จะต้องพยายามแก้ไขกันต่อไป ทิศทางในอนาคตที่ชุมชนจะดำเนินการเพื่อสร้างความเข้มแข็ง
หลักคิด ชุมชนอยู่ดี มีสุข
- รณรงค์ให้เกิดความรู้เรื่องพิษภัยยาเสพติดอย่างต่อเนื่อง
- เน้นการเฝ้าระวัง
- ส่งเสริมอาชีพให้เกิดรายได้
- สืบทอดความรู้เพื่อสร้างคนรุ่นใหม่
- การขยายความคิดและสร้างเครือข่าย
สิ่งที่ท้าทาย
- ต่อยอดของเดิม
- สร้างผู้สืบทอดองค์ความรู้+วิถีชีวิต
- ดูแลปัญหาเรื่อง เหล้า
- เชื่อมโยงกับภาคีอื่นๆ
สิ่งที่เป็นห่วง
- การสืบทอด รักษา ต่อยอดในเรื่องของกิจกรรม
- การทำให้องค์กรภายนอกรู้จักและเข้าใจในชุมชนจริงๆ
บทเรียนจากการทำงาน
เตรียมชุมชน
การที่จะให้ทุกคนในชุมชนมองไปในทิศทางเดียวกันเพื่อการขับเคลื่อนงานที่แข็งแรง สิ่งแรกคือการปลูกต้นไม้แห่งความ คิดดี งามลงไปในจิตใจ ให้เกิดความรักในชุมชนของตน พร้อมที่จะเดินร่วมกัน ฝ่าฟันปัญหาร่วมกัน
แกนนำ
หากทุกอย่างเริ่มต้นที่ความจริงใจสิ่งที่ตามมาคือ ความเชื่อมั่น ความไว้ใจและผลสำเร็จ วิธีปฏิบัติตนของแกนนำที่
ชาวบ้าน ต้องการจะเห็นก็คือ ความสม่ำเสมอ เสมอต้นเสมอปลาย มีความเป็นผู้นำ มีจิตสำนึกที่จะรับใช้ชุมชนและชาวบ้าน
เสียสละ ทำงานเพื่อชุมชน มองถึงผลประโยชน์ของส่วนรวมมาก่อนประโยชน์ส่วนตน ปราศจากการถูกครอบงำ กล้าที่จะนำ
ชุมชนต่อสู้เพื่อหนทางที่ดีกว่า
กิจกรรม
ต้องมีความหลากหลายเหมาะสมกลมกลืนกับชุมชน ไม่ขัดต่ออัตลักษณะที่ดีงาม ไม่ต้องไปกังวลกับคำที่ภาครัฐมักจะใช้ว่า ผิดวัตถุประสงค์ เพราะกิจกรรมถือเป็นพื้นที่หนึ่งเพื่อการเรียนรู้ การจัดกิจกรรม
จึงต้องมีทางเลือก ต้องปรับกิจกรรมเพื่อให้เข้ากับธรรมชาติชุมชนที่เป็นอยู่ สอดคล้องกับกาลเวลาที่หมุนไป
ต้องเชื่อมั่น, ศรัทธา, ไว้ใจชุมชนว่า ชุมชนสามารถจัดการ แก้ไขปัญหาด้วยตนเองได้
ดังนั้นองค์กรภายนอกควรทำบทบาทของผู้สนับสนุน/ส่งเสริมอย่างเหมาะสม เราเชื่อมั่นว่าในระยะยาว
สังคมอยู่เย็นเป็นสุขก็จะสามารถเป็นจริงได้
|
จังหวัดเชียงใหม่ 
