Home
 จังหวัดเชียงใหม่
จังหวัดลำปาง
จังหวัดลำพูน
จังหวัดแม่ฮ่องสอน
จังหวัดน่าน
จังหวัดพะเยา
พลังแห่งชุมชน วิถีคนลาหู่ดำ
ฅนมีขวัญ ข้าวมีขวัญ
บทเรียนอื่นๆ |
|
 |
เฮาบ่ใช่คนเมืองหลู่....... (เราไม่ใช่คนเมือง) เป็นประโยคสุดท้ายที่มีการถกเถียงกัน ระหว่างผู้เขียนกับผู้นำชาวบ้าน
ปาเกอะญอ เรื่องการจัดการธนาคารข้าว ที่ ผู้เขียนได้เข้าไปส่งเสริม เพื่อแก้ไขปัญหายามข้าวขาดแคลน ในฤดูการเก็บเกี่ยว
ระบบการจัดการ ที่มีความต่างกันในเรื่องความเชื่อวัฒนธรรม ระบบคิดบรรทัดฐาน ผู้เขียนเห็นว่าการจัดการควรมีระบบ
บัญชีของธนาคารข้าวเพื่อจะได้รู้ว่าใครเอาไปเมื่อไร เท่าไร จะส่งคืนเมื่อไรแต่ผู้นำบอกว่าไม่ต้องเพราะคนปาเกอะญอ
ไม่โกงข้าว แน่นอน ความเชื่อเขา ใครโกงข้าวคนนั้นจะไม่รุ่งเรือง และจะไม่สบายตลอดไป ใครเอาไปเท่าไร เมื่อไร แต่ละ
คนควรจะจดจำเอาเอง และรับผิดชอบที่จะส่งคืนด้วย และมีความหมายว่าถ้าไม่ส่งคืนคนนั้นก็ควรจะรับผลของมันเอาเอง
ก็แล้วกัน ที่สุดผู้เขียนต้องยอมตามนั้นและดูเหมือนว่าจะดำเนินการไปได้ดีกว่า หมู่บ้านคนเมือง ด้วยซ้ำ
ประโยคที่บอกว่า เฮาบ่ใช่คนเมืองหลู่....... มีนัยยะหลายประการด้านหนึ่งเขามีวัฒนธรรมความเชื่อของเขา อย่าเอา
วัฒนธรรมอื่นมากำหนดเขา อีกด้านหนึ่ง เป็นการด่าทางอ้อมว่าคนเมือง (อย่างผู้เขียน) โกงกันเป็นประจำบางครั้งข้าวที่
กินกันอยู่ก็มีอาการป่วย ชาวบ้านเรียกว่า ข้าวเมื่อย และให้การนับถือข้าวว่า ข้าว เป็นเจ้า จะทำการลบหลู่ไม่ได้เป็น
ความเชื่อที่ฝังอยู่ในจิตใจของชนเผ่าและคนในชุมชนดั้งเดิมมาโดยตลอดบนพื้นฐานความเชื่อของชุมชน มนุษย์เรามิได้มี
แต่กาย หรือมีแต่กายภาพเท่านั้น แต่ประกอบเข้าเป็นจิตและจิตวิญญาณ ดังนั้นในตัวเราตามความเชื่อของชาวบ้านจึงมี
ระบบ ขวัญ เป็นองค์ประกอบทีสำคัญ
เราจะเห็นได้จากสิ่งที่ชาวบ้านเรียกว่า ขวัญหาย ขวัญเสีย เขาจึงเกิดพิธีเรียกขวัญกันโดยทั่วไป คนภายนอกที่ไม่
รู้เรื่องก็จะคิดว่า เป็นเรื่องงมงาย เจ็บป่วยก็ ต้องไปหาหมอรักษากินยา เพราะระบบการรักษาแบบใหม่เริ่มตัด"เรื่องใจ"
ออกจาก "ระบบกาย" ระบบการรักษาทั้งหมดเป็นการ "รักษาแบบแยกส่วน" หมอคน หนึ่งจะรู้และเข้าใจละเอียดอยู่
เรื่องเดียว แต่ระบบของคนจะเชื่อมสัมพันธ์ระหว่างกายกับจิตอย่างแนบแน่น เหมือนผู้ติดเชื้อเอดส์ ตอนที่ยังไม่รู้ว่า
เป็นผู้ติดเชื้อ เอดส์ ร่างกายก็แข็งแรงดี แต่พอไปตรวจพบว่าติดเชื้อเข้า ขวัญก็เริ่มเสีย ร่างกายก็เริ่มป่วย หากไม่ได้ฟื้นฟู
ทางจิตใจที่ดีอาการป่วยหรือ ภูมิต้านทานก็จะน้อยลง โรค แทรกซ้อน ก็จะมาได้โดยง่ายที่กล่าวเช่นนี้ ไม่ใช่จิตใจเป็นใหญ่
แต่ทั้งกายและใจมีความสัมพันธ์กัน ในการรักษาของหมอพื้นบ้านจึงรักษาทั้งสองประการไปพร้อมกัน ทางกายก็จะใช้
สมุนไพรตามอาการของโรค ทางใจก็ต้องรักษาขวัญ ดังนั้น ในระบบการรักษาจึงต้องมีการเรียกขวัญ มัดมือหรือแม้
กระทั่งการสืบชะตาที่พี่น้องชาวบ้าน เครือญาติอยู่ด้วยกันพร้อมหน้า เมื่อได้เห็นพี่น้องการรักษาทางจิตใจก็ได้ผลทันที
ทั้งหมดในกระบวนการชาวบ้านเรียกว่า เป็นการรักษาแบบองค์รวม
มีความเชื่อว่าถ้าหากจิตหรือจิตวิญญาณมีความเข้มแข็งแล้ว ความเจ็บไข้ ได้ป่วยก็จะเอาชนะได้ แต่ถึงที่สุดก็ใช่ว่าจะ
ผูกติดอยู่กับเพียงแค่ความเจ็บป่วยทางกาย เท่านั้น เพราะอย่างไรก็เอาชนะมันไม่ได้ แต่ขอให้มีสุข คือสบาย แต่ขออย่าให้
ไม่สบาย การที่เรียกว่าไม่สบายก็อาจหมายรวมหลายเรื่อง ทั้งไม่สบายกาย ไม่สบายใจพี่น้องโกรธกัน ชาวบ้านเล่าขาน
นินทา ดูถูก ทำผิดจารีตประเพณี อยู่ในชุมชนอย่างไม่ได้รับการยกย่องรับนับถือ ดังนั้นการที่เรียกว่า จิตตก ขวัญหาย
จึงเป็นการป่วยชนิดหนึ่ง จำเป็นที่จะต้องมีกระบวนการรักษา
ถ้าจะว่าไปแล้ว ทางกายก็มีบรรทัดฐานในการทำให้ร่างกายอ่อนแอ ไม่แข็งแรง เช่น กายทานอาหารที่ไม่ถูกส่วน
การไม่ออกกำลังกาย การได้รับเชื้อโรค เป็นต้น ทางใจทางจิตวิญญาณก็เช่นกันบรรทัดฐานที่ทำให้ใจป่วย ก็ขึ้นอยู่กับ
ชุมชนนั้นเช่นการละเมิดสิ่งศักดิ์สิทธิ์ การละเมิดธรรมชาติ การละเมิดคนด้วยกันเองที่ไม่สมควร เช่นการได้เสียเป็นสามี
ภรรยา ในหมู่เครือญาติ ตระกูล หรือแซ่กันเองเป็นต้นถือว่าเป็นเหตุแห่งการป่วยทางใจได้
ผู้ป่วยในความคิดของชาวบ้าน จึงจะต้องมีการรักษาทั้งทางกายและทางใจ รวมทั้งทางวิญญาณหรือขวัญไปด้วยจึง
จะสมบูรณ์ อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยที่เกิดจากเรื่อง เอดส์ก็ดี เรื่องยาเสพติดก็ดี เหตุที่สำคัญเป็นจะต้องได้รับการรักษา
ทางจิตและจิตวิญญาณด้วย โดยเฉพาะผู้ติดยาเสพติดที่เข้าไปสู่ในระบบของเหล่ายาเสพติด เกิดมาจากความอ่อนแอ
ทางจิตใจหรือขวัญอ่อนเกินไปที่จะต้านทางกระแสเชี่ยวกราดของระบบสังคมบริโภคทั้งก่อนเสพและหลังจากการบำบัด
ในกระบวนการของ ชุมชนเขาใช้วัฒนธรรม ความเชื่อ จิตวิญญาณและระบบขวัญเข้ามาเกี่ยวข้อง.
By : ทีมถอดบทเรียน ภาคเหนือตอนบน |
